Chứng khoán cơ sở là gì? Đặc điểm và cách phân biệt với chứng khoán phái sinh

Trong giới tài chính, chứng khoán cơ sở đang ngày càng trở thành một phần quan trọng trong danh mục đầu tư của nhiều nhà đầu tư. Để hiểu rõ và tận dụng cơ hội từ chứng khoán cơ sở, hãy cùng VNSC khám phá xem chứng khoán cơ sở là gì và các thông tin quan trọng mà các nhà đầu tư cần nắm rõ khi bắt tay đầu tư chứng khoán nhé!

Chứng khoán cơ sở là gì?

Chứng khoán cơ sở là các loại chứng khoán được sử dụng làm tài sản cơ sở cho việc hình thành các loại chứng quyền và chứng khoán phái sinh. Đây là những sản phẩm chứng khoán được niêm yết trên sàn chứng khoán và có vai trò quan trọng trong việc tạo nên các công cụ tài chính phái sinh như chứng quyền và một số loại chứng khoán phái sinh khác. 

Chứng khoán cơ sở được sử dụng để định giá các loại chứng quyền và chứng khoán phái sinh bằng cách theo dõi và đánh giá giá trị của chúng.

chung-khoan-co-so-la-gi

Chứng khoán cơ sở có hai loại chính:

  • Cổ phiếu phổ thông: Bao gồm các cổ phiếu đang được giao dịch trên sàn HOSE (Sở giao dịch chứng khoán TP.HCM) và sàn HNX (Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội). Đây là những cổ phiếu của các công ty đã niêm yết và đang hoạt động trên thị trường chứng khoán.
  • Trái phiếu: Bao gồm trái phiếu linh hoạt được tạo ra nhằm tăng khả năng thanh khoản. Điều này giúp trái phiếu trở nên dễ dàng chuyển nhượng và giao dịch trên thị trường.

Để được niêm yết trên sở giao dịch chứng khoán, cổ phiếu hoặc trái phiếu phải đáp ứng một số điều kiện và tiêu chí được đề ra bởi Ủy ban chứng khoán Việt Nam. Các điều kiện và tiêu chí này giúp đảm bảo rằng chứng khoán cơ sở có tính thanh khoản và giá trị đáng tin cậy trong việc hình thành các sản phẩm chứng quyền và chứng khoán phái sinh.

Đặc điểm của Chứng khoán cơ sở

dac-diem-cua-chung-khoan-co-so

Chứng khoán cơ sở có một số đặc điểm bao gồm:

  • Tổ chức phát hành 

Chứng khoán cơ sở được tổ chức ban hành theo hình thức tổ chức tài chính. Điều này đề cập đến quá trình tạo ra và phát hành các chứng khoán cơ sở, trong đó tổ chức tài chính đóng vai trò chính.

  • Quy định giao dịch

Các điều khoản và quy định liên quan đến giao dịch trên thị trường chứng khoán cơ sở được xác định bởi bên phát hành chứng khoán. Do đó, tại mỗi nơi phát hành chứng khoán cơ sở có thể có các quy luật giao dịch khác nhau, tạo nên sự đa dạng trong quy trình giao dịch và quản lý.

  • Tài khoản giao dịch

Để tham gia thị trường chứng khoán cơ sở, nhà đầu tư phải sử dụng những tài khoản đã kích hoạt hoặc đang sử dụng để giao dịch được mở tại các công ty chứng khoán. Việc này đảm bảo tính chính xác và an toàn trong việc thực hiện các giao dịch.

  • Khối lượng niêm yết

Số lượng chứng khoán cơ sở được niêm yết chính là khối lượng cổ phiếu hoặc trái phiếu mà các tổ chức phát hành chứng khoán đưa ra trong một khoảng thời gian nhất định. Khối lượng này đóng vai trò quan trọng trong việc xác định sự hiện diện và tính thanh khoản của chứng khoán cơ sở trên thị trường.

  • Ký quỹ

Khác với chứng khoán phái sinh, chứng khoán cơ sở không yêu cầu ký quỹ. Điều này đề cập đến việc không cần phải cầm cố tài sản hay tiền bạc để tham gia giao dịch chứng khoán cơ sở.

  • Quyền mua và bán

Trong trường hợp chưa nắm giữ chứng khoán cơ sở, nhà đầu tư không có quyền bán chúng. Cụ thể, ở thị trường cơ sở, sau khi đặt mua thành công, sau 2.5 ngày nhà đầu tư mới thực sự sở hữu và được phép giao dịch chúng.

  • Quyền thực hiện giao dịch

Khi nhà đầu tư mua chứng khoán cơ sở, họ có quyền thực hiện các giao dịch liên quan đến chứng khoán đó, không phải là thực hiện một nghĩa vụ bắt buộc.

  • Chuyển giao chứng khoán

Sau khi thực hiện giao dịch, chứng khoán cơ sở sẽ được chuyển giao đồng thời giữa tổ chức tài chính và nhà đầu tư. Điều này đảm bảo tính rõ ràng và hiệu quả trong việc xác nhận quyền sở hữu chứng khoán.

dieu-kien-de-duoc-len-san-chung-khoan-co-so

Chứng khoán cơ sở bao gồm những thành phần nào?

Thực tế cho thấy, trong mọi thị trường, luôn tồn tại sự giao dịch giữa người mua và người bán. Vậy thì những cá nhân và tổ chức nào có thể tham gia vào thị trường chứng khoán cơ sở?

Doanh nghiệp

Đầu tiên, chúng ta không thể không nhắc đến các doanh nghiệp. Cổ phiếu của các công ty là sản phẩm trực tiếp trên thị trường chứng khoán. Hầu hết các doanh nghiệp tham gia thị trường với mục tiêu huy động vốn để đầu tư và phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh.

Nhà đầu tư

Người cấp vốn cho thị trường chứng khoán chính là những nhà đầu tư. Họ tham gia với mục tiêu tạo lời cho bản thân thông qua các hoạt động đầu tư. Đối với thị trường chứng khoán cơ sở, có ba dạng nhà đầu tư quan trọng:

  • Nhà đầu tư tổ chức: Bao gồm các tổ chức tài chính như quỹ đầu tư, ngân hàng, công ty bảo hiểm, và các quỹ hưu trí.
  • Nhà đầu tư cá nhân: Gồm những người tư nhân tham gia với vốn cá nhân của họ.
  • Nhà đầu tư nước ngoài: Đây là tổ chức và cá nhân đến từ nước ngoài tham gia vào thị trường chứng khoán của một quốc gia khác.

nhung-thanh-phan-trong-chung-khoan-co-so

Công ty chứng khoán

Các công ty chứng khoán chính là những bên trung gian, giúp người mua và người bán gặp nhau trên thị trường chứng khoán. Họ  giữ vai trò quan trọng trong việc tạo lập sự cân đối tại thị trường và thực hiện các giao dịch mua bán chứng khoán. Ngoài ra, công ty chứng khoán còn cung cấp dịch vụ tư vấn đầu tư và thực hiện nhiều nhiệm vụ khác liên quan đến tài chính.

Cơ quan quản lý

Để đảm bảo sự công bằng và minh bạch trên thị trường, có các cơ quan quản lý duy trì các quy định và luật pháp trên thị trường. Tại Việt Nam, Bộ Tài chính là cơ quan quản lý chính, kế đến là Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cùng với các cơ quan chuyên môn như Sở Giao dịch Chứng khoán và Trung tâm Lưu ký Chứng khoán.

Phân biệt chứng khoán cơ sở và chứng khoán phái sinh 

STT Nội dung Chứng khoán cơ sở Chứng khoán phái sinh
1 Thị trường giao dịch Sau khi giao dịch, nhà đầu tư cần chờ 2,5 ngày sau mới được bán cổ phiếu. Nhà đầu tư đặt lệnh giao dịch và thanh toán lãi lỗ vào cuối ngày. Ngoài ra, thị trường cũng quy định ngày đáo hạn cụ thể với từng loại hợp đồng.
2 Số lượng phát hành/ niêm yết Số lượng này có hạn chế và tùy thuộc vào quyết định của các tổ chức phát hành. Không bị giới hạn, phụ thuộc vào sự cân đối giữa cung và cầu từ phía các nhà đầu tư.
3 Ký quỹ Giao dịch chỉ được thực hiện khi có đủ 100% tiền và cổ phiếu tương ứng. Các nhà đầu tư có thể sử dụng việc vay ký quỹ để mua cổ phiếu. Tuy nhiên, số lượng cổ phiếu này phải đáp ứng tiêu chuẩn trước khi có thể tiến hành giao dịch. Chỉ có thể thực hiện ký quỹ với một tỷ lệ cố định so với giá trị của các hợp đồng tương lai. Hiện tại, theo quy định của Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (VSD), tỷ lệ ký quỹ là 17%.
4 Bán khống chứng khoán Dưới quy định tại Việt Nam, nhà đầu tư không được phép thực hiện hoặc hạn chế giao dịch ngắn tại một số thị trường. Được thực hiện thông qua việc tham gia vị thế bán mà không yêu cầu có tài sản cơ sở tương ứng.
5 Thời gian giao dịch Sáng: 9h00-11h30Chiều: 13h00-15h00 Sáng: 8h45-11h30Chiều: 13h00-14h45
6 Số tiền cần để giao dịch Tương đương tổng giá trị của số lượng chứng khoán mà bạn muốn mua. Chỉ cần bằng một phần giá trị của chứng khoán phái sinh tương ứng.
7 Giá tham chiếu Là giá đóng cửa của cổ phiếu trong phiên giao dịch trước đó.Vào ngày giao dịch đầu tiên: Mức giá này được doanh nghiệp đăng ký và sau đó được HNX, HoSE phê duyệt. Là giá thanh toán cuối ngày của hợp đồng tương lai tại ngày giao dịch trước đó.Trong ngày giao dịch đầu tiên: Mức giá dự kiến (do Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM tính toán và thông báo).
8 Thời gian sở hữu Không bị giới hạn Có thể nắm giữ tới ngày đáo hạn tối đa
9 Thời điểm chuyển giao chứng khoán (nhà đầu tư thanh toán) Thanh toán của nhà đầu tư được thực hiện tại thời điểm kết thúc giao dịch Thanh toán sẽ được tiến hành tại một thời điểm cụ thể trong tương lai

Liệu có nên đầu tư vào chứng khoán cơ sở?

Đầu tư trong các loại chứng khoán khác nhau đều đi kèm với ưu điểm và rủi ro riêng. Do đó, việc quyết định đầu tư vào chứng khoán cơ sở còn phụ thuộc vào mục tiêu đầu tư, kỳ vọng về lợi nhuận và mức độ chấp nhận rủi ro của từng nhà đầu tư.

co-nen-dau-tu-chung-khoan-co-so

Các chứng khoán cơ sở thường do các doanh nghiệp, tổ chức uy tín và có tài chính mạnh mẽ phát hành. Loại hình đầu tư này thích hợp cho những nhà đầu tư dài hạn, tìm kiếm tính an toàn. 

Mặt khác, đầu tư vào chứng khoán phái sinh mang đến nhiều cơ hội hấp dẫn nhưng cũng đi kèm với những biến động tiềm ẩn, đặc biệt trong thời kỳ thị trường biến đổi mạnh mẽ. Chứng khoán phái sinh thường có hạn mức thời gian và sẽ thanh toán chênh lệch trực tiếp bằng tiền mặt vào ngày đáo hạn, điều này có thể ảnh hưởng đến nhà đầu tư về mặt thời gian.

Để định hình chiến lược đầu tư hiệu quả, nhà đầu tư cần sử dụng các chỉ báo cơ bản trong lĩnh vực chứng khoán. Điều này giúp bạn dự đoán và đưa ra quyết định thông minh, tận dụng cơ hội và đối phó với rủi ro. Sự hiểu biết về thị trường sẽ giúp bạn biến khó khăn thành cơ hội, tạo ra dòng tiền không ngừng.

Nhìn chung, chứng khoán cơ sở là một phần không thể thiếu trong lĩnh vực tài chính. Dù bạn là nhà đầu tư mới mẻ hay có kinh nghiệm, việc hiểu rõ về thị trường sẽ giúp bạn tận dụng tối đa cơ hội và giảm thiểu rủi ro. Mong rằng qua bài viết, bạn đã nắm được chứng khoán cơ sở là gì cũng như những đặc điểm của thị trường này, qua đó có những lựa chọn đầu tư phù hợp.

Banner CTA

themes Điểm sức khỏe doanh nghiệp

Tải app để nắm bắt cơ hội đầu tư nhanh nhất của VNSC by Finhay

Xem thêm themes

Cổ phiếu được quan tâm nhất

Xem thêm arr

Định giá doanh nghiệp

Bộ thông tin theo từng doanh nghiệp được VNSC by Finhay phối hợp cùng các đối tác áp dụng công nghệ để xác định

  • Xác định nhóm doanh nghiệp có tăng trưởng bền vững
  • Dễ dàng ra quyết định với thông tin so sánh “Thị giá” - “Định giá” theo từng mã cổ phiếu
Khám phá ngay 
Safe-256
themes Điểm sức khỏe doanh nghiệp

Tải app để nắm bắt cơ hội đầu tư nhanh nhất của VNSC by Finhay

Xem thêm themes

Cổ phiếu được quan tâm nhất

Xem thêm arr

Nổi bật

Danh mục chứng khoán ký quỹ (Margin) tại VNSC by Finhay

Danh sách chứng khoán được giao dịch ký quỹ tại VNSC (Cập nhật tháng 06.2024) Tải về danh mục tại đây

themes VNSC By Finhay themes 02-06-2024 10:15:06

HayBond – Đầu tư an toàn, lợi nhuận hấp dẫn

Chính sách và mô tả sản phẩm dưới đây chỉ đúng ở thời điểm tháng 06/2024. Để nắm được thông tin cập nhật chính xác nhất về sản phẩm, vui …

themes VNSC By Finhay themes 01-06-2024 11:00:02

[Cảnh báo] Thận trọng với các hình thức lừa đảo giả mạo VNSC by Finhay

18/03/2024 Kính gửi Quý khách hàng, Hiện nay, chúng tôi đã ghi nhận một số trường hợp lừa đảo nhằm chiếm đoạt tài sản qua hình thức chuyển khoản vào …

themes VNSC By Finhay themes 18-03-2024 11:24:37

CEO Chứng khoán Vina tham gia Hội nghị xúc tiến đầu tư tại Hàn Quốc cùng lãnh đạo UBCKNN

Ngày 07/3 vừa qua, tại Thủ đô Seoul, Hàn Quốc, Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đã tổ chức Hội nghị xúc tiến đầu tư với …

themes Nguyễn Hương Giang themes 11-03-2024 2:28:13

[Cảnh báo] Thận trọng với những trang web giả mạo Finhay và VNSC by Finhay

Nội DungChứng khoán cơ sở là gì?Đặc điểm của Chứng khoán cơ sởChứng khoán cơ sở bao gồm những thành phần nào?Doanh nghiệpNhà đầu tưCông ty chứng khoánCơ quan quản …

themes VNSC by Finhay themes 30-01-2024 5:19:56

Ra mắt sản phẩm Hoàn tiền mua sắm trên VNSC by Finhay

Từ ngày 07/12/2023, sản phẩm Hoàn tiền mua sắm chính thức được ra mắt trên ứng dụng VNSC by Finhay. Nội DungChứng khoán cơ sở là gì?Đặc điểm của Chứng …

themes VNSC By Finhay themes 07-12-2023 10:52:24

VNSC CBTT Thông báo thay đổi nhân sự

Chi tiết theo file đính kèm

themes VNSC By Finhay themes 19-07-2024 9:06:40

[VNSC]_BÁO CÁO TÀI CHÍNH QÚY II/2024

Chi tiết theo file đính kèm

themes VNSC By Finhay themes 18-07-2024 4:52:36

Doanh thu BSR đạt 24.611 tỷ đồng trong quý II/2024

Trong quý II/2024, Lọc hóa dầu Bình Sơn mã chứng khoán BSR có bảo dưỡng tổng lần thứ 5 cho nhà máy Lọc dầu Dung Quất. Doanh thu ước tính …

themes VNSC by Finhay themes 18-07-2024 4:27:05

Bản tin chứng khoán ngày 18/07: VN-Index đảo chiều cuối phiên, khối ngoại mua ròng trở lại

Hôm nay, thị trường mở cửa khá ảm đạm do ảnh hưởng từ phiên bán tháo hôm qua. Chỉ số chung có lúc đã đánh rơi hơn 10 điểm. Tuy …

themes VNSC by Finhay themes 18-07-2024 4:08:37

Định giá doanh nghiệp

Bộ thông tin theo từng doanh nghiệp được VNSC by Finhay phối hợp cùng các đối tác áp dụng công nghệ để xác định

  • Xác định nhóm doanh nghiệp có tăng trưởng bền vững
  • Dễ dàng ra quyết định với thông tin so sánh “Thị giá” - “Định giá” theo từng mã cổ phiếu
Khám phá ngay 
Safe-256

Trải nghiệm đầu tư thông minh
cùng VNSC by Finhay

templates Quét mã để tải xuống
ứng dụng VNSC by Finhay